Poziomica jest jednym z najstarszych przyrządów mierniczych wykorzystywanych na placach budowy od setek lat. Obecnie jednak jest produkowana z zastosowaniem nowoczesnych materiałów i technologii, dzięki czemu jest nie tylko trwała, ale też bardzo dokładna. Przyrząd może jednak ulec zużyciu czy uszkodzeniu, a wówczas pomiar zostanie zakłócony przez różne czynniki. Dlatego warto wiedzieć, jak sprawdzić poziomicę oraz jak ją wyregulować.

Najważniejsze informacje

• Poziomica składa się z profilu, libelli oraz powierzchni mierniczej, a za dokładność pomiaru odpowiada przede wszystkim jakość wykonania libelli.
• Najprostszym sposobem sprawdzenia poziomicy jest porównanie jej ze sprawnym egzemplarzem lub wykonanie testu metodą odwrócenia.
• Regulacja poziomicy jest możliwa wyłącznie w modelach wyposażonych w libellę nastawną.
• Po każdej regulacji należy ponownie zweryfikować dokładność pomiaru przed rozpoczęciem pracy.

Z czego składa się poziomica?

Poziomica jest bardzo prostym w budowie przyrządem, który przez dziesięciolecia niemal nie zmienił swojej formy. Taka sama jest również zasada pomiaru polegająca na umieszczeniu specjalnego pęcherzyka powietrza pływającego w cieczy pomiędzy pierścieniami pomiarowymi. Podstawowe elementy składowe poziomicy to:

• libella pionowa,
• libella pozioma,
• profil poziomicy,
• nasadki końcowe profilu,
• powierzchnia miernicza.

Elementem bezpośrednio odpowiedzialnym za pomiar jest libella. Jest to rodzaj pojemnika wykonanego ze szkła akrylowego i wyposażonego w dwa pierścienie odczytowe z nierdzewnego metalu. Wewnątrz libelli znajduje się fosforyzująca ciecz, w której pływa pęcherzyk powietrza.

Zarówno gęstość cieczy, jak i wielkość pęcherzyka mają duże znaczenie dla pomiarów. Ten ostatni bowiem powinien przemieszczać się z odpowiednią prędkością. Nie może też wystawać poza linie wyznaczone pierścieniami, nawet jeśli weźmie się pod uwagę zmiany objętości cieczy pod wpływem temperatury. Zważywszy, że poziomica powinna zdawać egzamin w temperaturze od -20°C do +40°C, uwzględnienie rozszerzalności cieczy jest szczególnie ważne.

Znaczenie typu libelli dla dokładności pomiaru

Zadaniem poziomicy jest wskazanie linii idealnie równoległej lub idealnie prostopadłej do podłoża. Aby taki pomiar był możliwy bez zastosowania precyzyjnych mierników cyfrowych, konstrukcja przyrządu musi być bardzo staranna i dokładnie przemyślana. Zaburzenia dokładności pomiarów mogą powodować nieznacznie nierówna powierzchnia profilu czy źle zamocowane końcówki.

Najwrażliwszym elementem przyrządu jest libella, która może być wmontowana na stałe i zalana specjalnym tworzywem lub jedynie wkręcona. W tym drugim przypadku narzędzie zazwyczaj nie spełnia wymogów dokładności. Biorąc to pod uwagę przed pierwszym użyciem, warto wiedzieć, jak sprawdzić poziomicę. Przyda się też wiedza o tym, czy regulacja poziomicy jest możliwa.

Jak wyregulować poziomicę?

Regulacja poziomicy jest możliwa tylko wtedy, gdy przyrząd jest wyposażony w libellę nastawną. Modele odlewane na stałe nie mają tej funkcji, a wówczas wszelkie nieprawidłowości pomiarowe dyskwalifikują je i sprawiają, że nie nadają się do użytku. Takie nieprawidłowości mogą występować na skutek fizycznego odkształcenia się profilu poziomicy, co jednak zdarza się niezwykle rzadko.

Jak sprawdzić poziomicę? Najlepszą i najprostszą metodą jest zestawienie jej z innym przyrządem, który jest sprawny. Przykładając do siebie powierzchnie robocze, można porównać położenie pęcherzyka powietrza w obu libellach. Jakiekolwiek przesunięcie bąbla w sprawdzanym narzędziu świadczy o niedokładności, a wówczas jest niezbędna regulacja poziomicy.

Inną metodą sprawdzenia dokładności pomiaru jest metoda odwrócenia. Polega ona na następujących czynnościach:

• ułożenie przyrządu na gładkiej powierzchni (np. na stole),
• zaznaczenie położenia końców poziomicy,
• odczytanie wskazania libelli i ewentualne zaznaczenie, jeśli pęcherzyk wychodzi poza pierścień,
• odwrócenie poziomicy i ułożenie jej pomiędzy zaznaczonymi liniami,
• sprawdzenie położenia pęcherzyka.

Jeśli w obu pozycjach pęcherzyk wystaje poza pierścień tyle samo, wskazanie przyrządu jest dokładne. Jeśli pomiędzy położeniami są różnice, przyrząd wymaga regulacji.
Jak wyregulować poziomicę? Zmianę położenia libelli umożliwiają specjalne podkładki regulacyjne przykręcane do urządzenia za pomocą wkrętów. Ich dokręcenie lub odkręcenie powoduje zmianę nachylenia libelli i ustawienia pęcherzyka. Powinien on znaleźć się centralnie pomiędzy pierścieniami. Po dokonaniu korekty należy ponownie sprawdzić dokładność pomiaru jedną z wymienionych wyżej metod.